Het recyclen van plastic is niet eenvoudig. Maarten Bakker van de TU Delft legt uit waar het beter kan.
‘Wat houdt ons tegen om plastic te recyclen?’ is de centrale vraag in de aflevering De recycle mythe van het onderzoeksprogramma Wat houdt ons tegen. In dit programma duikt schrijver en journalist Jeroen Smit samen met klimaatjournalisten Jaap Tielbeke en Daphné Dupont-Nivet in de wereld van de grote klimaatvervuilers.
De vraag die ze deze week proberen te beantwoorden is zeer actueel. Afgelopen maand vroeg de vijfde plasticrecycler van dit jaar in ons land zijn faillissement aan. De Vereniging van Afvalbedrijven luidde eerder dit jaar al de noodklok. In een brandbrief schreef Marc den Hartog, voorzitter van de Afdeling Recycling van Vereniging Afvalbedrijven en managing director Commercial Waste van Renewi Nederland: “Wij steunen de klimaatambities van onze regering van harte. Circulariteit staat in onze bedrijfstak hoog in het vaandel, maar ‘it takes two to tango’. Wij vragen de staatssecretaris en een nieuw kabinet ons uit deze crisis te helpen.”
De belangrijkste reden van de crisis is dat de recyclingbedrijven niet kunnen concurreren met nieuw plastic uit het buitenland. Door de lage olieprijzen is virgin plastic, plastic dat rechtstreeks wordt vervaardigd uit aardolie of aardgas, vaak goedkoper dan gerecycled plastic. “Dat is inderdaad een belangrijke boosdoener, maar ook het uitblijven van investeringen is een probleem,” zegt Maarten Bakker, onderzoeker recycling aan de TU Delft. “Er komt weinig tot geen geld vanuit Nederland of de EU. De recyclingindustrie wordt uiteindelijk voornamelijk betaald uit gemeentelijke belastingen. Ja, de verpakkingsindustrie betaalt ook wat mee, maar dat is maar zo’n tien procent van het totale bedrag dat de recyclingindustrie krijgt. Wat zij afdragen is peanuts vergeleken met de tientallen miljarden per jaar die zij in de verpakkingsbranche omzetten. Wil een recyclingbedrijf een nieuwe fabriek bouwen, dan zullen ze in gesprek moeten met de gemeenten en zelf op zoek moeten naar beleggers. Dat is natuurlijk een vreemde constructie: de recyclingindustrie is een grotendeels door belastinggeld bekostigde industrie.”
Plasticrecycling draagt in belangrijke mate bij aan het behalen van de klimaatdoelen. De productie van gerecycled plastic verbruikt tot 80% minder energie dan de productie van nieuw plastic uit fossiele grondstoffen en voorkomt dat plastic afval wordt verbrand. Waarom ziet de politiek dan niet dat het belangrijk is om hierin te investeren? Bakker: “Het is een belangenspel. Natuurlijk is klimaat belangrijk en is recycling belangrijk, maar je ziet het toch verschuiven. Trump heeft helemaal niets met klimaatbeleid. Sinds we weten dat hij weer aan de macht komt, zie je de politieke interesse in het klimaat afnemen; kijk naar de teleurstellende klimaatconferentie in Bakoe. Regeringen hebben zoiets van: laten we die klimaatdoelen maar even op een iets lager pitje zetten, want als de Verenigde Staten niet meedoen, dan heeft het voor ons ook geen zin. Economie is nummer één, klimaat staat op twee en recycling bungelt ergens op de vijfde of zesde plek. Dat is enorm teleurstellend.”
Het meeste plastic verdwijnt in Nederland nog steeds in de verbrandingsoven. De schattingen lopen uiteen – sommige deskundigen stellen dat driekwart van het verpakkingsplastic wordt verbrand – maar Bakker denkt dat iets meer dan de helft in de allesverslindende vlammenzee verdwijnt. De rest wordt verwerkt tot plastic flesjes, autobumpers en tuinstoelen. “Niet al het plastic is geschikt om te hergebruiken,” verduidelijkt de recycleprofessor. “In de eerste plaats zijn er heel veel verschillende soorten plastic die moeilijk uit elkaar te houden zijn. Elke plasticsoort heeft weer andere eigenschappen (denk aan het smeltpunt) waardoor ze apart van elkaar verwerkt moeten worden om er nog iets mee te kunnen doen. Het helpt daarbij niet dat verpakkingen tegenwoordig steeds vaker bestaan uit meerdere plasticsoorten. Veel plastic komt daarnaast bij het restafval terecht, waardoor het de kans niet krijgt om gerecycled te worden. Het plastic dat wel gescheiden wordt ingeleverd, is soms veel te vervuild om er iets mee te doen. Een klein percentage van al het ingezamelde plastic is dus maar geschikt om te recyclen.”
Lees het gehele stuk in de VARAgids van 10 december 2024.
Nick Muller 