Nico de Haan was de beroemdste vogelaar van Nederland. Op 7 februari overleed hij, zo bevestigt Vogelbescherming Nederland aan HP/De Tijd. Ruim veertig jaar lang was De Haan het gezicht van de Nederlandse vogelwereld, als vaste stem van Vroege Vogels, presentator van programma’s als Baardmannetjes en ambassadeur van Vogelbescherming Nederland.
Nico de Haan was vijf of zes toen hij in de weilanden rond Zalk voor het eerst een kievit zág – niet als onderdeel van het landschap, maar als een levend wezen dat zijn aandacht opeiste en niet meer losliet. Het was het begin van een leven in dienst van de vogels.
De Haan werd geboren op 22 juli 1947 in Aarlanderveen en groeide op in Zalk, aan de IJssel, als zoon van een Nederlands Hervormd predikant. Hij besteedde zo veel tijd aan het vogelen dat hij de mulo niet afmaakte. Via avondonderwijs, de Middelbare Landbouwschool in Zwolle en de Bosbouw en Cultuurtechnische School in Arnhem werkte hij zich op. Na een kort verblijf als mijnwerker in Canada keerde hij terug. In 1974 trad hij als vijfde medewerker in dienst bij de Vereniging tot Bescherming van Vogels in Zeist, waar hij dertig jaar zou blijven en opklom tot plaatsvervangend directeur. Toen hij begon, telde de vereniging achtduizend leden. Bij zijn vertrek in 2004 waren het er meer dan honderdduizend.
Die groei was in belangrijke mate zijn verdienste. De Haan begreep dat natuurbescherming begint bij zichtbaarheid en zocht die consequent bij de media. Vanaf 1982 was hij wekelijks te horen in het VARA-radioprogramma Vroege Vogels. Op zijn werkkamer in Zeist had hij een eigen radiostudio met een directe lijn naar Hilversum; brandde de rode lamp boven zijn deur, dan wisten collega’s dat ze stil moesten zijn. Op televisie presenteerde hij achtereenvolgens Vogels kijken (VARA), Vogeltaal (KRO), Nederlandse landschappen (Teleac) en Natuurlijk Nico (NCRV). Het breedste publiek bereikte hij met Baardmannetjes (Omroep MAX, 2014-2017), waarin hij er samen met cabaretier Hans Dorrestijn op uittrok – een gelukkige combinatie van encyclopedische kennis en droogkomische humor die ook kijkers trok die nooit eerder een verrekijker hadden vastgehouden.
Zijn methode was even simpel als doeltreffend: vergeet de Latijnse namen, kijk naar kleur, naar vorm, naar gedrag.
Zijn methode was even simpel als doeltreffend: vergeet de Latijnse namen, kijk naar kleur, naar vorm, naar gedrag. Hij legde die aanpak vast in meer dan twintig boeken. Zijn Vogelontdekgids won in 2007 een Zilveren Griffel, zijn vogelzangcursus op cd leverde hem in 2011 een Gouden Plaat op – de eerste ooit voor natuurgeluiden. Daarnaast boekte hij concrete resultaten: hij onderhandelde vliegbeperkingen boven vogelreservaten af met de luchtmacht, was betrokken bij de terugkeer van de ooievaar en introduceerde de vogelkijkhut in Nederland. ‘Mijn vader was dominee,’ zei hij eens. ‘Misschien heb ik daar een tik van meegekregen.’
In 2024 verscheen Koekoeksjong in Zalk, over zijn jeugd aan de IJssel – over het jongetje dat op zijn veertiende een briefkaart schreef aan Staatsbosbeheer met het verzoek nestkastjes op te hangen in het Zalkerbos. Het was het verkeerde adres, het bos viel onder de gemeente, maar hij kreeg zijn zin.
Nico de Haan werd 78 jaar.
Nick Muller 