De PinUp Club van Jef Rademakers was ‘het programma waar niemand naar keek maar dat iedereen gezien had.’ Een pikante tv-sensatie in het nog niet digitale 1987.
Het eerste erotische programma op de Nederlandse publieke televisie is, met de blik van nu, verbijsterend braaf. Jef Rademakers, de bedenker, zei het jaren later bij De wereld draait door treffend: het Instagramaccount van een hedendaagse popster is erotischer dan alles wat De PinUp Club ooit heeft laten zien. Maar op woensdag 14 oktober 1987, kwart over elf ‘s avonds, was daar nog geen sprake van. Een groot deel van Nederland liet de televisie aanstaan na het late nieuws op Nederland 1. Wat volgde was De PinUp Club, een maandelijks soft-erotisch magazine van omroep Veronica, bedacht en geproduceerd door Rademakers. Veronica was de omroep die in 1982 als eerste Turks Fruit op televisie had durven uitzenden en een jaar later de softpornografische speelfilm Emmanuelle, telkens met hetzelfde resultaat: Nederland keek massaal, maar wel met de gordijnen dicht.
Wat zag de kijker die op die woensdagavond bleef hangen? Schaars geklede vrouwen die dansten op muziek, telkens op andere locaties, soms met natte t-shirts, soms in decors die naar exotische oorden moesten verwijzen, begeleid door de zalvende voice-over van Jos Bergenhenegouwen en later Rob de Mink. Vanaf het tweede seizoen opende elke aflevering met ‘We cheer you up (join the Pin-Up Club)’ van het meisjestrio Barbarella, dat de Nederlandse top-10 bereikte. En vanaf het laatste seizoen was daar een donkerharige Vlaamse vrouw op een roulettetafel, een massagetafel of een fiets, die in een weinig verhullende outfit en met een schalks lachje brieven van kijkers voorlas en beantwoordde. Zo’n brief luidde bijvoorbeeld: ‘Lieve Wendy, mijn opwindende jonge vrouw en ik hebben sinds kort een ondeugend zoontje gekregen. Mijn probleem is nu dat ze tweemaal per nacht ons warme bed moet verlaten om hem met haar mooie borsten te voeden. Maar als ik eenmaal wakker ben, kan ik de slaap niet meer vatten. Peter van A. uit Leiden.’ Wendy Van Wanten, de presentatrice van de brievenrubriek, donker haar, donkere ogen, las het voor met een glimlach en gaf een antwoord waarin elk woord twee kanten op kon: ‘Lieve Peter, zorg in de eerste plaats dat je het bedje langer warm houdt, zodat wanneer uw vrouwtje terugkomt en uw zoontje het voorbereidend werk heeft gedaan, jij het gevoelig af kan maken.’ Die brieven waren allemaal geschreven door de redactie, al zou dat pas veel later bekend worden.
De naam Wendy Van Wanten bestond anderhalf jaar voor de eerste uitzending nog niet. De vrouw achter die naam heette Iris Vandenkerckhove, geboren in 1960 in Oostende, een succesvol internationaal fotomodel met pagina’s in Elle, Vogue en Burda en lingerieshows in Parijs. In 1986 had ze de Baccarabeker gewonnen, een zangwedstrijd tussen de Vlaamse provincies in Middelkerke, en ze zocht een ingang in de muziekwereld toen ze in de zaal werd opgemerkt door Han Meijer, een Nederlandse muziekmanager die zijn kaartje afgaf. Meijer nam haar mee naar Rademakers, die vanuit zijn huis castings hield voor zijn nieuwe televisieprogramma. Er was een zwembad, er draaide een camera, en meisjes sprongen naakt het water in. Vandenkerckhove moest meedoen, zei Rademakers, naakt het zwembad in, dan kon hij dat bekijken. Ze weigerde. ‘Ik had mijn fotoboek bij me, ik legde het op tafel en zei: kijk, hierin kunnen jullie alles zien,’ vertelt Van Wanten. Rademakers haalde zijn schouders op. Vandenkerckhove vertrok. ‘De mens mag soms nee zeggen,’ zegt ze daar nu over. ‘Het betere komt dan nog wel.’
Meijer was ontzet. ‘Wat heb je nou gedaan? Dat is de grote man van de Nederlandse televisie.’ Vandenkerckhove trok zich er niets van aan en dacht er niet meer aan, tot anderhalf jaar later de telefoon ging. Het was Rademakers. ‘Het is heel raar,’ zei hij, ‘maar je bent mij toch bijgebleven. Kunnen we niet nog eens een gesprek hebben?’
Ze reisde opnieuw naar Nederland en wilde wel meewerken aan het programma, op voorwaarde dat ze iets verbaals mocht doen en geen pin-up hoefde te zijn. Rademakers stelde een brievenrubriek voor, ze deden een proefopname, en ze werd aangenomen. Toen moest er een artiestennaam komen, want de naam Iris Vandenkerckhove vond Rademakers niet geschikt voor televisie. Van Wanten vond hij een goede achternaam, want ze wist van wanten, maar Iris van Wanten klonk niet mooi. Koos Postema, VARA-presentator en Rademakers’ compagnon bij Klasgenoten, liep toevallig door de gangen van Veronica en werd erbij geroepen. ‘Dat moet een Wendy zijn,’ vond hij, ‘dat is sprookjesachtig.’ Wendy Van Wanten: het allitereerde ook nog mooi.
Iris is verlegen, zegt Van Wanten, iemand die het liefst onzichtbaar een kamer binnenkomt, terwijl Wendy degene is die de aandacht trekt en op een podium thuiskomt. ‘Zonder Wendy had ik nooit de kansen gekregen die ik heb gehad.’ Maar het was Iris die de grenzen bepaalde, en die grens was helder: volledig naakt in beeld is Van Wanten nooit geweest, zelfs niet bij haar shoot in Playboy. ‘Ik heb altijd de grens gehouden tussen niet te veel en niet te weinig,’ zegt ze, en dat was precies wat het programma zijn spanning gaf, want wat je niet te zien kreeg kon van alles zijn, en de fantasie van de kijker was erotischer dan welk beeld ook. Zelf beschouwde ze het hele personage als een ‘acteerprestatietje’. Van Wantens bijdrage aan De PinUp Club besloeg in totaal vier opnamedagen, met alleen de cameraman, de geluidsman en Rademakers erbij. Ze had het programma niet eens gezien voordat ze erin terechtkwam. Maar van de rol die ze in die vier dagen speelde, is ze nooit meer losgekomen. ‘Vier dagen opnames, en dat heeft nu al vijfendertig jaar mijn leven bepaald. Ik heb er alles aan te danken.’ Naast de door de redactie bedachte brieven kwam er ook echte post binnen: stoffen roosjes die je openvouwde en die dan een rode string bleken te zijn, knuffelbeertjes, en lange brieven van mensen die hun levensverhaal kwijt wilden. ‘Niet op seksueel gebied,’ zegt ze, ‘maar hun levensweg, dat raakten ze allemaal aan mij kwijt. Op een bepaald moment dacht ik: ik lijk wel moeder Teresa.’
‘Ik heb altijd de grens gehouden tussen niet te veel en niet te weinig’
De PinUp Club liep drie seizoenen en eindigde in september 1990 na 59 afleveringen. Van Wanten deed er dertien van mee, maar maakte een onuitwisbare indruk. Meer dan drie miljoen Nederlanders keken, in België kwamen daar via de kabel nog eens een miljoen kijkers bij. Het werd het meest opgenomen programma uit de Nederlandse televisiegeschiedenis. Rademakers noemde het gekscherend het programma waar niemand naar keek maar dat iedereen gezien had.
Er kwamen Kamervragen. Paul Rosenmöller, destijds het gezicht van GroenLinks, voerde campagne om het programma van de buis te krijgen, met het argument dat vrouwenlichamen niet uitgebuit hoorden te worden op de publieke televisie. Hij zou later toegeven dat het een doodlopende weg was gebleken. Koot en Bie parodieerden het. Rademakers zelf genoot van de ophef en verbaasde zich over de hypocrisie: in elke kiosk lag Playboy te koop, maar schaars geklede vrouwen op de publieke televisie waren onaanvaardbaar. Toch betaalde hij er een hoge prijs voor. Omroepen als de AVRO en de KRO, waarvoor zijn bedrijf ook programma’s maakte, keken hem met de nek aan. De NOS probeerde Gerard Reve, al jaren zijn boezemvriend, van hem los te weken met het argument dat een schrijver van Reves statuur niets met een pornograaf te maken moest willen hebben. En Rademakers dochters werden op school aangesproken op het werk van hun vader.
In diezelfde aflevering van De wereld draait door, in 2018, legde Rademakers uit waarom hij het programma had gemaakt. Al zijn werk, zei hij, had iets met de dood en de vergankelijkheid te maken: Klasgenoten ging over het verstrijken van de tijd, de Geloof, hoop en liefdesShow over de dood zelf, en zelfs De PinUp Club was daar geen uitzondering op. ‘Er is maar één remedie tegen de dood en tegen de verrotting,’ zei hij, ‘en dat is de schoonheid van het andere geslacht en de geilheid en de viering van het leven. Het zijn Eros en Thanatos die bij elkaar horen.’
Op een verzoek om mee te werken aan dit artikel reageerde Rademakers per mail: ‘Het is ruim vijfendertig jaar geleden dat ik televisieland verliet. Over de programma’s van toen (het waren er om en nabij duizend) heb ik niets meer te zeggen: ik verwijs u naar de tientallen interviews die destijds gemaakt zijn. Ik heb daar niets aan toe te voegen. Mocht u willen berichten over negentiende-eeuwse schilderkunst, over mijn gedichten of over de tien romans en novellen van Arthur Schnitzler die ik in de afgelopen jaren heb vertaald, zal ik u graag te woord staan. Veel succes met uw artikel.’
Van Wanten praat er des te liever over, want De PinUp Club was haar springplank. In Vlaanderen, waar tot 1989 geen commerciële televisie bestond en kijkers via de kabel naar de Nederlandse zenders keken, werd ze door het programma van de ene op de andere dag een beroemdheid. De Vlamingen beschouwden haar als een van hen. Ouders verboden hun kinderen naar het programma te kijken, en diezelfde kinderen, inmiddels volwassen mannen en vrouwen, komen het haar nu vertellen. ‘Het is hilarisch dat dat na zoveel jaren nog een uitwerking heeft. Nooit geweten dat het typetje zo’n lang leven beschoren zou zijn.’ Want het zingen was altijd al haar eigenlijke ambitie geweest, al sinds ze als meisje van vier op de schommel in de achtertuin zat en fantaseerde over het Eurovisiesongfestival. De PinUp Club gaf haar de bekendheid die ze als zangeres nodig had, en ze groeide in Vlaanderen uit tot een van de drie grote W’s van de Vlaamse muziek, naast Will Tura en Willy Sommers.
Gevraagd hoe De PinUp Club herinnerd moet worden, denkt ze even na. Vóór het programma was er op de Nederlandse televisie geen plek waar op een speelse manier over seksualiteit werd gepraat, zegt ze, en De PinUp Club liet zien dat dat kon, zonder dat het plat of grof hoefde te zijn. ‘Het stelde twee keer niks voor,’ herhaalt Van Wanten nog maar eens, ‘maar in dié tijd…’
Dit artikel komt uit VARAgids 16, 2026. Vanaf dinsdag 14 april in de winkel, op de mat en in de VARAgids-app.
Nick Muller 