I’m not!

Thomas van Luyn over De Beste Grap Aller Tijden.

Fragment. Verschenen in de VARAgids, 25 juni 2024.

De Beste Grap is volgens Van Luyn ‘You’re all individuals’ uit Monty Python’s Life of Brian. Het fragment is misschien wel bekend: Claudia de Breij nomineerde het ook al in deze rubriek. Er staat een menigte volgelingen voor het huis van Brian, de buurjongen van Jezus die verward wordt met de Messias. Hij zegt: ‘Jullie hoeven me niet te volgen. Jullie hoeven helemaal niemand te volgen. You’re all individuals.’ De volgelingen antwoorden in koor: ‘Yes, we’re all individuals’, waarop één man roept: ‘I’m not!’ Van Luyn: “Voor mij doet die laatste opmerking het. De grap van de menigte die als één man reageert met: ‘Ja, we zijn allemaal individuen’ is best leuk, maar die ene: ‘Ik niet!’, die zorgt voor kortsluiting.

Life of Brian wordt vaak genoemd door de ondervraagde komieken in deze rubriek. Wat is toch de kracht van deze film? Van Luyn: “Ik denk heel eerlijk gezegd dat het een beetje een toevalstreffer is. Natuurlijk, er zitten een paar hele goede grappen in, maar is het ook een goede film? De meeste Monty Python-films zijn niets meer dan een hoop sketches achter elkaar waarvan de een leuker is dan de ander. Life of Brian heeft enigszins een rode draad. Dat is een van de redenen waarom deze film overeind blijft. De spanningsboog is niet geweldig, maar omdat je het verhaal kent en weet dat het slecht zal aflopen, blijf je toch kijken. Een veel belangrijker aspect is de taal: we snappen heel veel talige grapjes. Het is leuk om in een buitenlandse taal een grap te snappen. Maar misschien wel de belangrijkste reden is dat we geen last hebben van smaak. Beter gezegd: van de Engelse smaak. Kijk, Engelsen hebben een heel andere culturele context. Die vinden dingen waar wij helemaal geen oordeel over hebben soms flauw of burgerlijk. In het Nederlands denk ik vaak: ja ja, dat zal wel, doe eens niet zo pretentieus. In het Engels denk ik dat niet snel: de afstand die ik tot die cultuur heb, zorgt dat ik minder snel een oordeel heb. Ik kan dus veel meer leuk vinden. Nederland heeft zelf geen cultuur. Máxima had gelijk: de Nederlander bestaat niet. Het ontbreekt ons aan een gemeenschappelijke canon, een gemeenschappelijke cultuur. Nederland is een bijeengeraapt landje, in de negentiende eeuw verzonnen. Onze provincies hebben nooit echt bij elkaar gehoord. Ik denk dat Nederlanders jaloers zijn op die hele heldere culturele taal die in Engelse humor gerepresenteerd wordt en dat dus ook kunnen waarderen.”