Wat voor beeld geven journaalverslaggevers van RTL, SBS en NPO van Nederland? En waar liggen de verschillen? ‘Als journalist is het je taak om de kijker uit te dagen om eens met een andere blik naar hetzelfde onderwerp te kijken.’
‘Als je goed om je heen kijkt, zie je dat alles gekleurd is,’ dichtte K. Schippers. Die zin is op meerdere manieren uit te leggen, maar wie op de dag na de Amerikaanse verkiezingen heen en weer zapt tussen CNN en Fox News, ziet overduidelijk hoe gekleurd het nieuws is dat beide nieuwszenders brengen. De verslaggevers doen weliswaar verslag van dezelfde gebeurtenissen, maar geven een totaal ander beeld van de werkelijkheid. CNN is een progressieve zender met veel positieve aandacht voor Kamala Harris, terwijl Fox News superlatieven tekortkomt als het gaat over Donald Trump. Natuurlijk, nieuws is nooit objectief, dat is de eerste les die je leert op de opleiding journalistiek, maar zo zout hebben we het bij onze eigen nieuwsmedia niet vaak gegeten. De meeste serieuze nieuwsorganisaties streven naar onpartijdigheid, al zijn er altijd keuzes die de verslaggeving beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan onderwerpkeuze, invalshoek, taalgebruik, onbewuste vooroordelen en commerciële en politieke belangen. Al deze aspecten zorgen voor een bepaald kader, een bepaald frame, waarin het nieuws wordt gebracht. Dat kader is uw venster op de wereld.
Met deze twee uitersten in het achterhoofd is het aardig om een klein onderzoek te doen naar de vier meest bekeken actualiteitenprogramma’s van Nederland: het NOS Journaal, RTL Nieuws, EditieNL en Hart van Nederland. Hoe gekleurd zijn de glazen waardoor zij ons een blik op de wereld gunnen? NOS en RTL streven onafhankelijke journalistiek na. Dat zie je ook terug in de verslaggeving: er wordt geprobeerd een zo evenwichtig mogelijk beeld van het nieuws te brengen. Natuurlijk, er worden hier en daar andere accenten gelegd, maar over het algemeen doen ze zo objectief mogelijk verslag van het wereldgebeuren. Simone Tukker (NOS) doet op de dag na de presidentsverkiezingen verslag vanuit Atlanta, waar ze een ongevaarlijk interview heeft met de plaatselijke campagneleider van de Republikeinen. De dame in kwestie is in jubelstemming en wuift een kritische vraag over de man die ze in het zadel heeft geholpen vrolijk weg. RTL-verslaggever Sophie van der Meer staat bij Trumps resort in Mar-a-Lago, waar hij op dat moment zijn verkiezingsoverwinning viert. “Nog nooit werd een veroordeeld crimineel en een veroordeeld fraudeur gekozen tot president van de VS,” zegt ze in de camera. ‘Een veroordeel crimineel’ en ‘een veroordeeld fraudeur’ zijn weliswaar negatief geladen benamingen, maar feitelijk niet onjuist. Verder in beide journaals uitgebreid antwoord op de vraag: wat betekent deze verkiezingsuitslag voor Nederland? Niet veel goeds, is het antwoord van de deskundigen.
Een opvallend onderdeel van de items is de voxpop: commentaren op het nieuws van de gewone man. Sander Schimmelpenninck maakt daar een paar goede opmerkingen over in zijn boek De domheid regeert: niet elke mening is even waar of waardevol. De mening van een immunoloog over vaccinaties is meer waard dan die van Gerard Joling. “Journalisten verschuilen zich vaak achter de voxpop: we vragen de man in de straat wat hij van een onderwerp vindt, dan hebben we ook een tegengeluid laten horen”, zegt Baldwin van Gorp, hoogleraar journalistiek aan de KU Leuven, die als onderzoeker veel heeft gepubliceerd over het gebruik van frames in verslaggeving van nieuwsmedia. “Zo’n voxpop is snel gemaakt, amusant om te horen en brengt het nieuws dichter bij de kijker. Het voegt alleen helemaal niets toe aan het nieuws, maar speelt wel mee in de beeldvorming. De verslaggevers laten vaak de meest uitgesproken meningen horen, want die leveren de meeste views op, maar beseffen vaak niet dat ze daarmee polarisatie in de hand werken. De stilzwijgende meerderheid hoor je niet meer. Het nieuws zou mijns inziens veel interessanter worden als de verslaggevers vanuit een bepaalde expertise een item zouden maken. Iemand die bijvoorbeeld gespecialiseerd is in migratie maakt een item over de asielcrisis. Hij of zij laat politici en wetenschappers aan het woord, maar ondervraagt hen wel kritisch. We moeten af van het idee dat journalisten geen standpunt in mogen nemen. Als verslaggever mag je soms best uit je rol van neutrale en objectieve toeschouwer vallen en ergens iets van vinden als je merkt dat iemand onzin vertelt, ook als je voor een onafhankelijk medium als het journaal werkt.”
Lees het gehele artikel in de VARAgids van 26 november 2024.
Nick Muller 