Tineke (1982 – 2002)

Tineke de Nooij (85) over Tineke, het eerste middagprogramma op de Nederlandse televisie. 

Verschenen in VARAgids 20, 2026.

Tineke de Nooij zat halverwege de jaren 70 op de bank bij vrienden in Brooklyn, New York en keek met stijgende verbazing naar de Amerikaanse middagtelevisie, die op tientallen zenders gevuld was met programma’s voor huisvrouwen en kinderen. In Nederland, waar je ’s avonds de keuze had tussen Nederland 1 en Nederland 2, stond de televisie overdag op zwart. Het idee voor wat later Tineke zou worden, ontstond in die woonkamer in New York. 

De Nooij woont sinds drie jaar in het Rosa Spierhuis in Laren, waar een paar dagen eerder haar biografie Tineke! is gepresenteerd. Aan de telefoon klinkt diezelfde stem die sinds 1960 vertrouwd is in Nederlandse huiskamers, vanaf de dag dat ze als eerste vrouwelijke diskjockey aanmonsterde bij Radio Veronica: diep en warm, vandaag wat schorrer dan anders door de vele interviews die ze de afgelopen dagen heeft gegeven, maar onmiskenbaar van haar. Ze haalt herinneringen op aan haar middagshow, die tien jaar zou duren. 

Het begon in 1982, toen er voor het eerst in Hilversum een uurtje middagzendtijd vrijkwam. Veronica-directeur Rob Out wilde dat slot vullen met goedkope avondherhalingen, maar De Nooij had een ander plan. ‘Ik zei tegen hem: laat mij dat nou doen, een soort Libelle op tv, met livemuziek erbij,’ vertelt ze. Zelf wilde ze het programma alleen regisseren, want voor de camera staan zag ze niet zitten; ze was radiomaker en wilde dat blijven. Maar Out draaide haar plan om: zij moest het zelf presenteren of het ging niet door. Bert van der Veer kreeg de regie en het budget bedroeg negenduizend gulden per aflevering. 

Voor het decor was nauwelijks geld. In een lege studio op het Mediapark plakte Van der Veer rieten matten tegen de achterwand, hing er bossen bloemen aan en sleepte een koffietafel uit het rekwisietenmagazijn waarop het servies van De Nooij thuis kwam te staan. Zo bouwde Veer, zoals zij hem vanaf de eerste werkdag noemde, de huiskamer waarnaar Nederland tien jaar lang elke woensdagmiddag zou kijken. Bij elke uitzending kwamen de gasten onder applaus binnen door een glazen draaideur, een tourniquet die haar handelsmerk werd. Ook nieuw was het idee om huisdieren in het decor te zetten. De Nooij nam haar eigen hond en kat mee de eerste opname in, en allebei mislukten ze met verve: hond Baffie nam de benen zodra de camera op hem werd gericht, en de kat kroop onder de tribune om er pas drie uur na de uitzending vandaan te komen. Na twee afleveringen werden ze ontslagen; de hond van regieassistente Rita Lammers nam het over. 

Aanvankelijk geloofden weinigen in het programma. Toen ze de try-out aan haar tweede echtgenoot, jazzsaxofonist Tony Vos, en zijn vrienden vertoonde, vielen ze van de bank van het lachen; een dommer programma hadden ze nog nooit gezien. Diezelfde avond zette ze hem het huis uit. Twee maanden later, op de avond van de allereerste live-uitzending, kwam ze thuis en bleek de halve inboedel weg, haar vleugel inbegrepen. Wat er die avond precies was gebeurd wil ze aan de telefoon niet vertellen, maar in Tineke! schrijft ze dat de spullen vermoedelijk waren weggehaald op aanwijzing van Vos’ nieuwe vriendin. De pers viel hen bij en deed het programma af als tutten-tv. De openingstune, op een arrangement van Hans van Eijck, werd niettemin een nationaal meegezongen riedeltje: Eén, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven, acht, negen Tineke! Wat niemand zag, was dat ze er zelf precies voldoende vingers voor had: De Nooij is geboren zonder rechterpink. Vanaf 1983 kreeg Peter Jan Rens een wekelijks blokje van vijf minuten als Meneer Kaktus, samen met de typetjes Mevrouw Stemband en Kweetniet, waarna kinderen hun ouders smeekten om woensdagmiddag de tv aan te mogen. Kweetniet rookte joints in zijn kleedkamer, en de zoete walm trok de hele gang door, waarna iedereen dacht dat het uit haar kleedkamer kwam. ‘Ik kreeg de schuld, verdikkie,’ lacht De Nooij. In 1986 verhuisde Tineke één seizoen naar de woensdagavond, met als hoogtepunt vier miljoen kijkers per uitzending. 

Datzelfde jaar kreeg het programma plotseling een andere status. Begin mei zat minister Pieter Winsemius in een crisisvergadering over de Tsjernobyl-ramp toen de stralingsmetingen aantoonden dat het Nederlandse gras radioactief was. Het graasverbod moest binnen uren worden afgekondigd, en Winsemius koos Tineke als kanaal om het besluit aan de boeren bekend te maken. In de uitzending kondigde hij de noodmaatregel af die alle koeien op stal beval om besmette melk te voorkomen. De pers reageerde verontwaardigd dat een gezondheidsmaatregel werd uitgesproken in een entertainmentprogramma, en voor De Nooij was dit het moment waarop ze, zoals ze zegt, pas voelde dat dit geen huiskamer meer was. Het was de eerste keer dat een Nederlandse minister een middagshow gebruikte voor een nationale aankondiging. 

Hoe wild het er soms aan toeging, bleek dat najaar tijdens de uitzending met prinses Stéphanie van Monaco, die haar single ‘Irresistible’ kwam promoten. Toevallig stond Tineke die week in het teken van horror, en Van der Veer had de presentatietafel omgetoverd tot griezeldinertafel met middeleeuws servies, kandelaars en een doodskist. Tijdens haar interviewtje aan tafel dimde Veer vanuit de regie plots het licht. Uit de doodskist verrees Marco Bakker als graaf Dracula, en terwijl hij een sinister operalied inzette, slopen vampiers op de tafel af en zette een van hen zijn tanden in haar nek. De prinses lag dubbel van het lachen. Monaco was, hoorde ze later, not amused. 

In 1988 verhuisde Tineke naar een grotere Veronica-studio omdat een echte keuken nodig was. Jef Rademakers stelde voor om koken een vaste rubriek te maken, een idee waar in de Hilversumse wandelgangen om gelachen werd. Tineke werd niettemin de eerste talkshow waarin live werd gekookt. Haar zus Astrid, door iedereen ‘Assie’ genoemd, werd kookproducent en eindigde uiteindelijk zelf voor de camera. Ajax-doelman Stanley Menzo kookte de Surinaamse pindasoep van zijn oma, strafpleiter Max Moszkowicz senior bracht zijn koosjere magnetron mee, waarin De Nooij stiekem haar saucijzenbroodje opwarmde, en minister van Staat Edzo Toxopeus en zijn vrouw stonden achter de pannen voor een kapucijnerschotel. ‘We hebben het één seizoen gedaan, en daarna zijn we er nooit meer vanaf gekomen,’ lacht ze. 

‘We hebben het één seizoen gedaan, en daarna zijn we er nooit meer vanaf gekomen’

Op 17 februari 1990 begon Tineke opnieuw bij de net opgerichte commerciële zender RTL-Veronique, later RTL 4. Het programma was inmiddels verhuisd van de woensdagmiddag naar de zaterdag, en Joop van den Ende, medeoprichter van de zender, kwam elke zaterdagochtend bij haar koffie drinken om de uitzending met haar door te nemen. ‘Ik deed altijd maar wat,’ zegt ze. ‘Joop heeft me geleerd hoe je een uur tv in elkaar zet.’ Twee jaar later viel het doek, niet wegens kijkcijfers maar omdat het klusprogramma Je eigen huis zo populair was dat Van der Veer, inmiddels tv-directeur bij RTL 4, het zaterdagslot aan dat programma gunde. Ter compensatie kreeg De Nooij een avondmagazine, Tinekes wereld, met reisreportages en muzikale portretten. Dat zou tot 2002 worden uitgezonden, maar de huiskamer waarin elke week iets onverwachts kon gebeuren, was er niet meer. 

Wat ze in die tien jaar heeft neergezet, leeft nog altijd voort. 24 Kitchen en MasterChef, De 5 uur show en Tijd voor Max zijn allemaal schatplichtig aan Tineke. De koningin van de radio werd zo ook de moeder van de Nederlandse middagtelevisie.