Sander van de Pavert (1976) is vooral bekend van Luckytv, zijn veertig seconden durende bijdrage aan De Wereld Draait Door waar hij dagelijks zo’n tien uur aan werkt. Vanaf april staat hij in het theater met Lucky Live. Wat leest, kijkt en luistert hij als hij niet bezig is met het maken van satirische filmpjes?
Meer lezen over De culturele agenda van… Sander van de Pavert (LuckyTV)
‘Het zou weleens kunnen zijn’, oppert Geert Mak in een van zijn podcasts, ‘dat Donald Trump ten onder gaat aan Donald Trump. Dat hij knettergek wordt van zichzelf en dat hij simpelweg uit een dwangbuis uit het Witte Huis gevoerd moet worden. Ik wil daar wel een weddenschap op sluiten.’
Ovidius wist het al: voor een narcist is niets zo gevaarlijk als zijn spiegelbeeld.
In de documentaire A Strange Love Affair With Ego, waarin Ester Gould vier jonge vrouwen met een ongezonde hang naar aandacht en waardering volgt, poneert een van de geïnterviewden stellig: ‘Iedereen kan krijgen wat hij of zij wil. Krijg je dat niet, dan ben je een nul.’
De aanleiding voor de documentaire is de dood van Rowan Gould, de grote zus van de documentairemaakster, die, in de waan van haar eigen grootsheid, uit het leven stapte toen ze de door haar zelf opgelegde verwachtingen niet kon waarmaken.
Uit een brief van Rowan aan Ester citeer ik: ‘You said I’m not in the remotest sense important. It doesn’t really hurt. You just don’t get how the world works.’
Groot interview met cabaretière Lenette van Dongen (1958) in HP/De Tijd 02, 2017. Hieronder staat een fragment. Lees het gehele interview in de papieren editie of op Blendle.
FRAGMENT
Over vrouwelijke cabaretiers bestaan – met name onder mannen – nogal wat vooroordelen. Heb je daar in het begin van je solocarrière last van gehad?
“Nog steeds! Telkens wordt de vraag maar weer gesteld: waarom zijn vrouwen niet leuk? Terwijl ik avond aan avond voor volle zalen speel en mensen – ook heel veel mannen – bijna uit hun broek scheuren van het lachen. Ik antwoord op die vraag meestal: jij vindt blijkbaar vrouwen niet leuk. Ik vind veel mannelijke cabaretiers ook niet leuk. Dan denk ik: dat praatje kennen we nu wel. Bedenk eens wat nieuws. Ik kom elke voorstelling met een nieuwe vorm, maar bij mij blijft het volgens sommige mannelijke recensenten huistuinenkeukencabaret. Best. Dan mis je blijkbaar waar het werkelijk om gaat. Ook in de cabaretwereld heerst veel seksisme.”
Waar blijkt dat nog meer uit?
“Ik zal je een voorbeeld geven. Mannelijke cabaretiers mogen vrouwen aan alle kanten vernietigen, maar als ik drie grappen over mannen zou maken op het niveau waarop zij grappen maken over vrouwen, zijn de rapen gaar. Dan ben ik die feminist die een beurt nodig heeft. En eerlijk is eerlijk: de vinnik in mijn voorstelling is natuurlijk ook een vrouw. Maar het is wel een archetype van mezelf.”
Welke cabaretier gaat daarin het verst?
“Ik vind het niet leuk om namen te noe men. Maar mannen die grappen maken over nonnen die in hun bek worden gescheten, vrouwen die verbaal worden verkracht…”
Hans Teeuwen.
Ze peinst. “Ik ga gelijk op de rem, merk ik.”
Waarom?
“Omdat ik het stom vind om over collega’s te praten. Maar oké. Neem Hans Teeuwen. Ik ben lang geleden afgehaakt, ik ken zijn nieuwe werk dan ook niet, maar het werk dat ik van hem ken is grof. Hij gaat onvoorwaardelijk overal dwars tegenin. Daar lachen mensen ongelooflijk hard om. Mensen die niet gevoelig zijn voor de context van die grappen, zullen denken: blijkbaar is asociaal gedrag normaal. En dat zie je dan weer terug op Twitter. En in de opkomst van het populisme. Als je dat soort normen en waarden ondersteboven ragt, denk ik: ja, unleash the beast. Ga je gang. Maar dan? Dan ben ik maar die muts die het liever wel netjes en fatsoenlijk houdt.”
Ze gaat door: “Vroeger had je gezag. Iedereen had respect voor de leraar, de agent en de overheid. In de jaren zestig is dat gezag aangetast. We mochten opeens jij en jou zeggen tegen die mensen. De jongeren in de jaren zestig hadden het aura van geweldige bevrijders, maar was het achteraf wel zo verstandig om dat gezag te ondermijnen? Ik snap dat het gevoel van bevrijding enorm groot geweest moet zijn, maar we hebben er ook een enorm groot goed mee verloren, namelijk het respect voor gezag.
En juist daar hebben we nu last van. Ik zou weleens iemand willen spreken die in de jaren zestig op de barricaden heeft gestaan. Of hij daar nog steeds zo trots op is, of dat hij denkt: misschien hebben we de gevolgen daarvan onderschat.
“Hans Teeuwen is razend populair. Hij gebruikt het breken van fatsoen als stijlelement. Als mensen zich kapotlachen om verbale verkrachtingen en nonnen die in hun bek worden gescheten, denk ik: ontwrichten en dan weer weg is natuurlijk wel heel makkelijk. Neem eens verantwoordelijkheid. Het is extreem onvolwassen allemaal. En daarmee ben ik dan ook meteen de ouwe lul van het verhaal. Fatsoen is op een gegeven moment een heel vies woord geworden. Ik heb het nooit een vies woord gevonden. Ik voel me altijd erg veilig in fatsoen.”
Wim Pijbes (1961) presenteert vanaf 22 maart de achtdelige tv-serie Panorama Pijbes, over het Nederlandse landschap gezien door de ogen van kunstenaars. Wat leest, luistert en kijkt de oud-directeur van het Rijksmuseum als hij niet beroepshalve met kunst bezig is?
Voorproefje uit het interview in HP/De Tijd 02, 2017. Het gehele interview leest u in de papieren editie of op Blendle.
Boeken
“Ik lees veel vakliteratuur. Ik probeer alles bij te houden wat over Nederlandse kunst wordt gepubliceerd. Ik lees ook veel kranten, binnen- en buitenlandse. Dan schiet het lezen van een boek er nog weleens bij in. Toen ik in 2014 voorzitter was van de Libris Literatuurprijs, was ik min of meer verplicht om veel te lezen. Ik heb niet alle 180 geselecteerde boeken even grondig kunnen lezen, maar wel de achttien van de longlist. Ik vond het niveau dat jaar erg hoog. Adriaan van Dis won uiteindelijk met Ik kom terug. Maar het was een lastige keuze. Wat mij betreft had De consequenties van Niña Weijers ook kunnen winnen. Weijers was een debutant en om die reden minstens zo interessant om te kiezen. Uiteindelijk kan er maar één winnen en hebben we met het mes op de keel voor Van Dis gekozen. Het was opvallend genoeg voor het eerst dat hij een belangrijke literaire prijs won. Niet dat we hem daarom die prijs hebben gegeven. Die gaat naar het beste boek en dat staat los van de statuur van de schrijver.”
Muziek
“Ik was diep onder de indruk van het concert dat Beyoncé afgelopen zomer gaf in de Arena. Dat was spectaculair goed. De show was overrompelend. Die vrouw is natuurlijk bloedmooi, die danseressen zijn keigoed en de muziek… daar heb ik eigenlijk nog het minste mee, maar jeetje, wat een show. Ik vind het ook interessant hoe zij zich afficheert. Het is een vrouw met een boodschap. Hoe zij vorig jaar tijdens de finale van de Superbowl een verwijzing maakte naar de Black Panthers en daarmee een statement maakte over het opgelaaide rassendebat in Amerika, vond ik heel sterk. Wat ik ook heel sterk vind, is de manier waarop ze beeldende kunst verwerkt in haar leven. Ze laat zich inspireren door kunstenaars. Als Andy Warhol nog had geleefd, zou ze hand in hand met hem gaan. En met Picasso trouwens ook. Ze heeft een artist’s eye. De clip voor Hold Up, waarin ze een autoruit inslaat, lijkt een op een gejat van Pipilotti Rist. Vergelijk die clip maar eens met het videokunstwerk Ever Is Over All. Het is een pastiche.”
Beeldende kunst
“Wat het beste museum is van Nederland? Het Rijksmuseum. Dat klinkt een beetje aanmatigend, maar nu het de wind van de recente verbouwing in de rug heeft, met de grootste collectie van het land, durf ik dat wel te zeggen. Wat mijn lievelingswerk is? Dat verschilt per dag. Misschien Huwelijksportret van Isaac Massa en Beatrix van der Laan van Frans Hals, waarop twee jonge mensen zich ter gelegenheid van hun huwelijk laten portretteren. Als je iedere dag door de zalen loopt, heb je een paar schilderijen die elke ochtend ‘goedemorgen’ tegen je zeggen: het communiceert, het kijkt terug. Dat noem ik goedemorgen-schilderijen. Dit werk van Hals is er zo een. Het hangt, als je de Eregallerij betreedt, meteen links. Toen ik Barack Obama mocht rondleiden, was dat ook het eerste schilderij dat ik aan hem liet zien. Het zelfbewuste Nederland van de zeventiende eeuw lacht je op pontificaal formaat – dat eigenlijk alleen voor koningen bedoeld was, maar daar trokken ze zich geen bal van aan – tegemoet.”
Jett Rebel (1991) is alvast begonnen aan zijn memoires. Dat zegt de muzikant in het nieuwe nummer van HP/De Tijd, dat vanaf 22 januari 2017 in de schappen ligt.
In het interview geeft hij verder zijn culturele smaak prijs. Over Haruki Murakami, Candlelight-romans, Herman Finkers, Eric cvan Sauers, Orange is the New Black, Pablo Picasso, het Uffizi in Florence en meer.
Uit het interview: “Ik kom uit een soort kunstenaarsfamilie. Mijn vader is kunstenaar en mijn moeder heeft ook altijd in die hoek gezeten. Ze hebben nooit tegen mij gezegd: je moet een studie gaan doen waar je later veel geld mee kunt verdienen. Nee, je moet doen wat je leuk vindt. Muziek maken in mijn geval. Ik ben laatst zelf ook weer eens begonnen met schilderen. Het is een soort popart, vrij strak, wat ik maak. Ik heb een figuurtje dat eigenlijk in elk schilderij wel terugkomt. Het heeft een zwaar incorrecte anatomie en een androgyn uiterlijk. En geen gezicht. Net als mijn vader ben ik kritisch op mezelf: het meeste werk wordt vernietigd. Maar er zijn een paar schilderijen waar ik wel tevreden over ben.
“Ik ben vroeger veel meegesleept naar musea, ook toen ik de leeftijd had waarop je nog niet veel van kunst snapt. Dan vond ik dat weleens irritant. Maar het gaat onderhuids zitten. Nu ben ik blij dat ik zoveel heb gezien. Ik weet nu behoorlijk veel over beeldende kunst, met name over schilderkunst. Mijn vader houdt van de impressionisten. Ik ben meer van de kubistische dingen, met name van Picasso. Wat ik zo goed aan hem vind, is dat je hem al die fases ziet doormaken. Hij begint als een jong jochie dat perfect realistisch kan schilderen. Dan krijg je die blauwe periode, dan zit die neus opeens scheef, hij leert Braque kennen, schiet Braque vervolgens volledig voorbij, gaat kubistisch werk maken, dan komt er een periode waarin hij alleen maar met aardewerk in de weer is en ga zo maar door. Hij blijft zichzelf constant vernieuwen. Dat vind ik heel tof. Dat is de artiest die ik ook wil zijn. “Wat mijn vader en ik delen, is de liefde voor renaissanceschilders. Botticelli. Da Vinci. Michelangelo. Ik ben denk ik vijf of zes keer in het Uffizi in Florence geweest. Mijn favoriete museum. In een van de zalen hangen de Primavera en De geboorte van Venus van Botticelli bij elkaar. Iets verder hangen drie schilderijen van Da Vinci – waaronder De Annunciatie, dat ik nog eens, op een groot doek uitgeprint, als achtergrond heb gebruikt bij mijn concerten. En verderop hangt de Pietà van Michelangelo met die koppen die uit de lijst spatten. Niet te geloven hoeveel rijkdom daar bij elkaar hangt. Dat museum heeft meer indruk op me gemaakt dan bijvoorbeeld het Louvre. Museum Ludwig in Keulen en Centre Pompidou in Parijs zijn qua moderne kunst favoriet.”
Het gehele interview met Jett Rebel in HP/De Tijd is hier hier te lezen.
In het zesde seizoen van Moordvrouw stort Thijs Römer (38) zich weer vol overgave op het vangen van boeven. Tussen de bedrijven door horen wij hem uit over gênante rollen, sex op de set en vernietigende recensies. Meer lezen over Thijs Römer: ‘XTC en MDMA, ik kan het van harte aanbevelen’
09. Herman Brusselmans: ‘Ilja Leonard Pfeijffer is een pretentieuze eikel’
Schrijver Herman Brusselmans (1957) geeft zijn culturele smaak prijs en schroomt niet om kritiek te geven op zijn vakgenoten.
08. Wilfred Genee: ‘Het trucje bevredigt niet meer’
Wilfred Genee (1967) staat al jaren bekend als de jennerige presentator van voetbaltalkshow VI. Maar die rol staat hem steeds meer tegen: hij is naar eigen zeggen een karikatuur van zichzelf geworden. Hij zoekt naar meer diepgang in zijn werk. ‘Het kan zijn dat ik daardoor op den duur niet meer geschikt ben als presentator van Voetbal Inside.’
07. De 20 beste boeken die u nooit heeft gelezen
Wat is het beste boek dat niemand heeft gelezen? Onder meer Anna Enquist, Jan Siebelink, Pieter Steinz, Ozcan Akyol en A.L. Snijders geven antwoord.
06. Joop Braakhekke: ‘Ik ben geen kok, ik ben een restaurateur met kookneigingen’ 
Naar aanleiding van het overlijden van de televisiekok werd het interview uit 2014 in zijn geheel online gezet.
05. Lauren Verster: ‘Laat me gewoon met rust’
Lauren Verster (1980) gaat voor haar nieuwe televisieprogramma naar Ibiza, op zoek naar een antwoord op de vraag: wat is vrijheid? Voor zichzelf heeft ze dat antwoord nog niet helemaal geformuleerd. Of ja – geen interviews meer hoeven geven, dat zou wel lekker zijn.
04. Post van Leonard Cohen
Leonard Cohen was voor mij de Heilige Geest in de drie-eenheid met Bob Dylan en The Rolling Stones.In augustus schreef ik hem een brief. Zomaar. Omdat ik vind dat je je helden moet bedanken. En kreeg antwoord.
03. Erwin Olaf: ‘Ik wind me ontzettend op over de conservatieve islam. Vre-se-lijk’
Het werk van meesterfotograaf Erwin Olaf (1959) is gevierder dan ooit: een tentoonstelling in het Rijksmuseum, reizen naar Mallorca, Moskou en Hongkong. Terwijl zijn gezondheid steeds brozer wordt, neemt zijn engagement toe. ‘Ik vind dat we onze westerse waarden veel te snel te grabbel gooien.’
02. Eva Jinek: ‘Ik ben een uitgesproken feminist’
Openhartig gesprek met Eva Jinek (1978) over streberigheid, casual seksisme en haar achtergrond als dochter van vluchtelingen. ‘Eigenlijk doe ik alles wat ik doe om mijn ouders trots te maken.’
01. Hans van Manen: ‘De danskunst wordt gediscrimineerd’
Dit najaar zit Hans van Manen (84), een van ’s werelds succesvolste choreografen, zestig jaar in het vak. In een vrijmoedig gesprek blikt hij terug op zijn jeugd en zijn carrière. Gek genoeg krijgt zijn werk in eigen land lang niet zo veel aandacht als internationaal. ‘De danskunst wordt gediscrimineerd in Nederland.’
Aan het begin van 2016 had ik mij voorgenomen elke dag een film te kijken. Aan dat voornemen heb ik niet kunnen voldoen; volgens mijn ratings op IMDB heb ik dit jaar 97 films gekeken. Dat betekent: één film op elke vier dagen.
De 33 beste films die ik dit jaar heb gezien heb ik samengevat in dit eindejaarslijstje met daaronder een korte beschrijving of een korte recensie. Mocht u sommige titels nog niet gezien hebben: u weet wat u in het nieuwe jaar te doen staat. Meer lezen over De 33 beste films van 2016
Tekenaar Peter van Straaten (1935 – 2016) over het gedicht ‘Ik weet niet waar ik sterven zal’ van Multatuli. Uit de bundel: Gedichten die mannen aan het huilen maken, 2015. Meer lezen over Peter van Straaten (1935 – 2016) over ‘Ik weet niet waar ik sterven zal’ van Multatuli
De culturele agenda van de vandaag overleden televisiekok Joop Braakhekke. (HP/De Tijd. Januari 2014.) Meer lezen over Joop Braakhekke: ‘Ik ben geen kok, ik ben een restaurateur met kookneigingen’
Nick Muller 